Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu ve Eş Tanı Anksiyete Bozukluğunun Nöropsikolojik Test Performansına Etkisi: Retrospektif Bir Klinik Örneklem Çalışması

GİRİŞ ve AMAÇ: Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), özellikle çalışma belleği, inhibitör kontrol ve dikkat süreçlerinde belirgin yürütücü işlev bozukluklarıyla ilişkilidir. Anksiyete bozuklukları DEHB’ye sıklıkla eşlik eder ve bu bilişsel yetersizlikleri artırabilir ya da maskeyebilir. Bu çalışmada, DEHB ve eş tanılı anksiyete olgularında nöropsikolojik test performanslarının retrospektif olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Bu retrospektif, kesitsel çalışma XXXXX Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Polikliniği’nde yürütülmüştür. 6–18 yaş aralığında, 01.01.2023–01.04.2024 tarihleri arasında dikkat eksikliği şikayetiyle başvuran olguların dosyaları incelenmiştir. Stroop Renk–Sözcük Testi, d2 Dikkat Testi, Sayı Dizisi ve Porteus Labirent Testi sonuçları kaydedilmiştir. Katılımcılar, klinik değerlendirme ve DSM-5 tanılarına göre altı gruba ayrılmıştır: DEHB, DEHB+anksiyete, DEHB+diğer tanılar, yalnızca anksiyete, diğer psikiyatrik tanılar ve tanı almayan grup.
BULGULAR: Toplam 159 katılımcı (%53,5 erkek; ort. yaş=14,07±2,42) çalışmaya dahil edilmiştir. Sayı Dizisi testinde tanı almayan grubun puanları, tüm tanılı gruplardan anlamlı düzeyde yüksektir (p<0,01). d2 Dikkat Testinde DEHB grubunun hata oranları en yüksek bulunmuş, tanı almayan grupta ve yalnızca anksiyete bozukluğu tanı grubundan anlamlı şekilde farklı bulunmuştur (p<0,01). DEHB ve DEHB+anksiyete tanısı gruplarında Stroop-4, Stroop-5 ve toplam süreler anlamlı biçimde daha uzun bulunmuştur (p<0,01). Ayrıca, Stroop düzeltme puanları DEHB gruplarında artış göstermiştir.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Bu çalışma DEHB ve eş tanı gruplarında çalışma belleği ve seçici dikkat, işlemleme hızında bozulmaları doğrulamıştır. Ayrıca DEHB ve DEHB+anksiyete gruplarında inhibitör kontrol ile ilişkili alanında anlamlı süre artışlarını göstermiştir. İnhibitör kontrolde anksiyetenin beklenen koruyucu etkisi, işlem süresinin uzamasıyla zayıflarken; çalışma belleği üzerinde ise anksiyetenin ek bir yük oluşturma olasılığı daha belirgin görülmektedir. Bulgular, DEHB’de yürütücü işlev yetersizliklerinin değerlendirilmesinde anksiyete varlığının dikkate alınması gerektiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: DEHB, anksiyete bozukluğu, nöropsikolojik testler, çalışma belleği, Stroop, d2 dikkat testi

The Impact of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Comorbid Anxiety Disorder on Neuropsychological Test Performance: A Retrospective Clinical Sample Study

INTRODUCTION: Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) is characterized by executive dysfunction, particularly in working memory, inhibitory control, and attention. Anxiety disorders frequently co-occur with ADHD and may exacerbate or obscure these deficits. This study aimed to retrospectively evaluate neuropsychological test performance in ADHD with and without comorbid anxiety.
METHODS: This retrospective, cross-sectional study was conducted at the Child and Adolescent Psychiatry Outpatient Clinic of XXXX. Clinical records of patients aged 6–18 years presenting with inattention between January 2023 and April 2024 were reviewed. Performance on the Stroop Color–Word Test, d2 Test of Attention, Digit Span, and Porteus Maze Test was analyzed. Participants were categorized into six groups based on DSM-5 diagnoses: ADHD, ADHD + anxiety, ADHD + other diagnoses, anxiety only, other psychiatric diagnoses, and non-diagnosed.
RESULTS: A total of 159 participants (53.5% male; mean age = 14.07±2.42 years) were included. Digit Span scores were significantly higher in the non-diagnosed group compared with all diagnostic groups (p<0.01). d2 error rates were highest in the ADHD group (p<0.01). Stroop 4, Stroop 5, and total completion times were significantly longer in the ADHD and ADHD + anxiety groups (p<0.01). Stroop correction scores were elevated in ADHD groups.
DISCUSSION AND CONCLUSION: Findings confirmed impairments in working memory, selective attention, and processing speed in ADHD and comorbid groups. Anxiety did not exert a protective effect on inhibitory control but appeared to impose additional burden on working memory. These results underscore the importance of considering anxiety when assessing executive dysfunction in ADHD.

Keywords: ADHD, anxiety disorder, neuropsychological tests, working memory, Stroop, d2 attention