Bipolar Bozukluk ve Şizofreni Tanılı Gençlerde Erken Dönem Transdiyagnostik Aile Odaklı Terapi: Türkiye’de Yürütülen Bir Pilot Çalışma

GİRİŞ ve AMAÇ: Bipolar bozukluk ve şizofreni çoğunlukla ergenlik döneminde başlayan ve hem gençleri hem de bakım verenleri etkileyen ağır ruhsal bozukluklardır. Son yıllarda transdiyagnostik psikososyal yaklaşımlara yönelik ilgi artmış olmakla birlikte, özellikle Batı dışı bağlamlarda aynı yapılandırılmış aile temelli müdahalenin bu tanı gruplarında birlikte incelendiği çalışmalar sınırlıdır. Bu tek kollu pilot çalışmada, rutin ayaktan klinik bakım kapsamında uygulanan kısa süreli, yapılandırılmış bir Aile Odaklı Terapi (Family-Focused Therapy; FFT) programının klinik ve aileye ilişkin öncül sonuçlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır.
YÖNTEM ve GEREÇLER: Bipolar bozukluk (n=10) veya şizofreni (n=10) tanısı alan 15-19 yaş arası ergenler ve bakım verenleri 9 oturumdan oluşan bir FFT programına katılmıştır. Katılımcıların %87’si müdahaleyi tamamlamış ve analizlere dahil edilmiştir. Birincil sonuç ölçütleri depresif belirtiler, psikososyal işlevsellik ve hastalığa yönelik içgörüyü; ikincil sonuç ölçütleri ise bakım verenlerin depresif belirtileri, bakım verme yükü ve aile işlevselliğini kapsamaktadır. Müdahale öncesi ve sonrası değişimler ile keşifsel grup × zaman örüntüleri grup içi analizler ve tekrarlı ölçümler modelleri kullanılarak incelenmiştir.
BULGULAR: Her iki tanı grubunda da depresif belirti şiddetinde azalma ve psikososyal işlevsellikte iyileşme gözlenmiş, grup içi standartlaştırılmış değişim etki büyüklüklerinin yüksek olduğu saptanmıştır. Hastalık içgörüsünde de müdahale öncesine göre iyileşme gözlenmiştir. Bakım veren yükü her iki grupta azalırken, bakım verenlerin depresif belirtilerindeki azalma yalnızca bipolar bozukluk tanılı ergenlerin ebeveynlerinde gözlenmiştir. Aile işlevselliğine ilişkin değişimler ise tanı grupları ve değerlendiricilere göre farklılık göstermiştir.
TARTIŞMA ve SONUÇ: Transdiyagnostik FFT programı, klinik semptom ve aile işlevselliği alanlarında müdahale öncesine kıyasla iyileşmelerle ilişkili bulunmuştur. Tek kollu çalışma tasarımı nedeniyle nedensel çıkarımlar sınırlı olmakla birlikte, bulgular FFT’nin rutin ayaktan klinik uygulamalardaki potansiyel klinik önemine işaret etmekte ve farklı klinik bağlamlarda transdiyagnostik aile müdahalelerini değerlendiren daha geniş örneklemli kontrollü çalışmalara gereksinim olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler: aile odaklı terapi, bipolar bozukluk, şizofreni, transdiyagnostik yaklaşım, erken müdahale, ergenlik

Transdiagnostic Family-Focused Therapy for Youth with Recent-Onset Bipolar Disorder and Schizophrenia: A Pilot Study in Turkey

INTRODUCTION: Bipolar disorder and schizophrenia are severe disorders that often begin in adolescence and affect both youth and caregivers. Although interest in transdiagnostic psychosocial approaches has grown in recent years, few studies have examined the same structured family-based intervention across these diagnostic groups, particularly in non-Western settings. This single-arm pilot study evaluated the preliminary clinical and family-related outcomes of a brief, manual-based Family-Focused Therapy (FFT) program delivered in routine outpatient youth mental health care.
METHODS: Adolescents aged 15-19 years diagnosed with bipolar disorder (n=10) or schizophrenia (n=10), along with their caregivers, received a 9-session FFT program. Overall, 87% completed the intervention and were included in analyses. Primary outcomes included depressive symptoms, psychosocial functioning, and illness insight. Secondary outcomes included caregiver depressive symptoms, caregiver burden, and family functioning. Pre-post changes and exploratory group×time patterns were examined using within-group tests and repeated-measures models.
RESULTS: Depressive symptom severity decreased and psychosocial functioning improved in both diagnostic groups, with substantial within-group standardized mean change effects. Illness insight also showed pre-post improvement. Caregiver burden decreased in both groups, whereas caregiver depressive symptoms decreased only among parents of adolescents with bipolar disorder. Family functioning changes differed across diagnostic groups and informants.
DISCUSSION AND CONCLUSION: A brief transdiagnostic FFT program was associated with pre-post improvements across multiple clinical and family-related domains. Although conclusions are limited by the single-arm design, findings provide preliminary evidence suggesting the potential clinical relevance of FFT in routine outpatient care and warrant larger controlled trials of transdiagnostic family interventions in diverse clinical contexts.

Keywords: family-focused therapy, bipolar disorder, schizophrenia, transdiagnostic approach, early intervention, adolescents